اگر متخصص گفته فرزندتان به ارتودنسی نیاز دارد، احتمالا اولین سؤالی که به ذهنتان رسیده این است: آیا ارتودنسی برای کودکان درد دارد؟ ارتودنسی با وارد کردن فشار ملایم و مداوم به دندانها، آنها را به تدریج به موقعیت مناسب هدایت میکنند تا ناهنجاری هایی مثل مال اکلوژن (کج یا نامرتب بودن دندانها) اصلاح شود. ارتودنسی های امروزی نسبت به گذشته راحتتر هستند و استفاده از مواد و طراحیهای جدید باعث شده نیروی واردشده به دندانها کنترل شده و ملایم باشد. با این حال، مقداری ناراحتی موقتی بخشی طبیعی از روند درمان است. در این راهنما توضیح میدهیم کودک در هر مرحله از درمان چه حسی خواهد داشت، این ناراحتی معمولا چقدر طول میکشد و برای راحتتر شدن او در خانه چه کارهایی میتوانید انجام دهید.
درد ارتودنسی در کودکان چقدر و چه شکلی است؟
درد ارتودنسی برای بیشتر کودکان خفیف و قابل کنترل است و معمولا به صورت درد مبهم، احساس فشار یا گزگز احساس میشود، نه یک درد تیز و شدید. این ناراحتی بیشتر در سه موقعیت دیده میشود: روزهای اول پس از نصب ارتودنسی، بعد از جلسات تنظیم و زمانی که سیم یا براکتی آسیب دیده باشد. راهنمای انجمن ارتودنتیستهای آمریکا درباره مدیریت ناراحتی ارتودنسی نیز به همین موقعیت ها اشاره کرده است.
خود جلسه نصب ارتودنسی معمولا درد ندارد. براکتها به سادگی روی سطح دندانها چسبانده میشوند و در صورت نیاز، حلقه های فلزی اطراف دندانهای عقب با چسب مخصوص ثابت میشوند. برای این کار نیازی به بیحسی نیست. چند ساعت پس از نصب است که کودک ممکن است احساس فشار کند، زیرا ارتودنسی از همان ابتدا نیروی ملایمی برای حرکت دادن دندانها وارد میکند.
در چند روز اول ممکن است کودک اطراف دندانهایش احساس حساسیت داشته باشد و تماس براکتها و سیم ها با لب، گونه یا زبان کمی اذیت کننده باشد. این ناراحتی معمولا در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول به بیشترین میزان خود میرسد و بعد از چند روز کاهش پیدا میکند. آستانه تحمل درد در کودکان یکسان نیست. ممکن است یک کودک فقط حساسیت جزئی داشته باشد و کودک دیگری گزگز بیشتری احساس کند. با این حال، درد شدید یا طولانی مدت معمولا انتظار نمیرود. بیشتر کودکان پس از مدتی به ارتودنسی عادت میکنند و این ناراحتی موقتی برایشان قابل تحمل میشود.
چرا ارتودنسی حس فشار یا درد ایجاد میکند؟
ارتونسی با وارد کردن نیروی ملایم و مداوم، دندانها را به تدریج به سمت موقعیت مناسب حرکت میدهد. این حرکت روی استخوان و بافتهای اطراف دندان اثر میگذارد و تا زمانی که بدن کودک خود را با شرایط جدید تطبیق دهد، ممکن است باعث گزگز و حساسیت شود. چهار عامل اصلی در ایجاد این احساس نقش دارند:
فشار روی دندان و استخوان: سیم کمان، براکتها و کشهای ارتودنسی فشار کنترلشدهای به دندانها وارد میکنند. این فشار به بدن پیام میدهد که فرایند بازسازی استخوان را آغاز کند. استخوان در یک سمت دندان بازجذب میشود تا فضای لازم برای حرکت دندان ایجاد شود و در سمت دیگر استخوان تازه تشکیل میشود تا موقعیت جدید دندان تثبیت شود. این فرایند میتواند در روزهای اول به شکل گزگز یا حساسیت احساس شود.
کشش رباط های دندان: هر دندان به کمک رباط های ظریفی به استخوان متصل است. هنگام حرکت دندان، این رباط ها کشیده یا فشرده میشوند و احساس سفتی و ناراحتی ایجاد میکنند. این تغییرات همچنین یک پاسخ التهابی طبیعی ایجاد میکند که ممکن است حسی شبیه درد عضلات پس از ورزش داشته باشد.
تحریک بافت های نرم دهان: براکتها و سیم ها ممکن است با سطح داخلی گونه، لب و لثه تماس داشته باشند و به ویژه در چند روز اول پس از نصب یا تنظیم، باعث حساسیت یا زخمهای کوچک شوند. با عادت کردن دهان به ارتودنسی، این نوع تحریک معمولا کمتر میشود.
جلسات تنظیم: در هر جلسه، متخصص ارتودنسی وضعیت سیم ها را تنظیم میکند تا حرکت دندانها ادامه پیدا کند. این تغییر میتواند فرایند بازسازی استخوان را دوباره فعال کند و برای چند روز احساس گزگز خفیفی ایجاد شود.
درد ارتودنسی در هر مرحله چقدر طول میکشد؟
وقتی فرایندهای زیستی اطراف ریشه دندانها برای حرکت دندان فعال میشوند، کودک ممکن است احساس گزگز داشته باشد و هنگام جویدن نیز دندان هایش حساس شوند. این حالت معمولا طی چند روز کاهش پیدا میکند، هرچند برخی کودکان ممکن است مدت بیشتری حساسیت داشته باشند. شدت ناراحتی از کودکی به کودک دیگر متفاوت است و در بعضی موارد، مصرف مسکن معمولی برای یکی دو روز اول میتواند کمک کننده باشد.
جلسات تنظیم بخش معمول درمان هستند. این ملاقاتها معمولا کوتاه و بدون نیاز به بیحسی انجام میشوند و در آنها سیم سفت یا تعویض میشود تا نیروی لازم برای ادامه حرکت دندانها ایجاد شود. جلسات تنظیم معمولا هر ۴ تا ۶ هفته یکبار انجام میشوند. ناراحتی پس از این جلسات اغلب خفیف تر و کوتاهتر از روزهای اول نصب است، هرچند شدت آن به نوع تنظیم انجام شده بستگی دارد. برای جزئیات بیشتر درباره این دوره، راهنمای مراقبتهای هفته اول ارتودنسی را بخوانید.
| مرحله | کودک چه احساسی دارد | چقدر طول میکشد | کمک والدین |
|---|---|---|---|
| روز نصب | نصب دردناک نیست و بیحسی لازم ندارد. چند ساعت بعد احساس فشار شروع میشود | همان روز اول | توضیح آرام کننده و غذای نرم |
| روز ۱ تا ۳ (اوج) | گزگز و درد مبهم، حساسیت هنگام جویدن، سوزش گونه و لب | ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول شدیدترین حالت را دارد | مسکن با نظر پزشک، کمپرس سرد، موم ارتودنسی |
| روز ۴ تا ۷ | کاهش تدریجی ناراحتی و عادت کردن دهان | معمولا طی یک هفته فروکش میکند | ادامه غذای نرم و شستشو با آب نمک |
| بعد از هر تنظیم | بازگشت گزگز خفیف تر و کوتاهتر | معمولا ۱ تا ۳ روز | استفاده از همان راهکارهای خانگی |
| روز برداشتن | معمولا دردناک نیست و هنگام جدا شدن براکتها ممکن است فشار احساس شود | جلسه حدود یک ساعت | مسکن در صورت نیاز و با نظر پزشک |
روز برداشتن ارتودنسی چطور میگذرد؟
بیشتر کودکان هنگام برداشتن ارتودنسی درد احساس نمیکنند. ممکن است هنگام جدا شدن براکتها مقداری فشار احساس شود و پس از آن نیز برای چند روز گزگز یا حساسیت خفیفی وجود داشته باشد. این حالت به دلیل تغییر فشار واردشده به دندانها و حساسیت موقتی آنها تا زمان تثبیت موقعیت جدید ایجاد میشود.
فرایند برداشتن ارتودنسی، تمیز کردن دندانها و قالب گیری برای ساخت نگهدارنده (ریتینر) معمولا حدود یک ساعت طول میکشد. این زمان بسته به وضعیت هر کودک ممکن است کمی بیشتر یا کمتر باشد. اگر کودک حساسیت بیشتری داشته باشد، مصرف یک مسکن بدون نسخه با تأیید متخصص معالج معمولا برای همین دوره کوتاه کافی است.
کدام نوع ارتودنسی برای کودکان درد کمتری دارد؟
ارتودنسی انواع مختلفی دارد و انتخاب مناسبترین گزینه برای کودک به عواملی مانند نوع مشکل، شدت ناهنجاری و شرایط فرد بستگی دارد. پیش از مقایسه این روشها، بهتر است با بخش اصلی این دستگاه ها آشنا شویم. براکت ارتودنسی قطعه کوچکی فلزی یا سرامیکی است که روی سطح دندان چسبانده میشود و با سیم کمان به براکتهای دیگر متصل میشود. این مجموعه نیروی لازم برای حرکت تدریجی دندانها را منتقل میکند و امکان کنترل دقیق حرکت دندانها را فراهم میسازد. براکتها برای اصلاح بسیاری از ناهنجاریهای کودکان، از دندانهای کج و شلوغ گرفته تا مشکلات بایت، استفاده میشوند.
ارتودنسی فلزی
ارتودنسی فلزی همان شکل کلاسیک ارتودنسی است که از براکتها و سیم های فولاد ضد زنگ تشکیل میشود و دندانها را به تدریج جابجا میکند. متخصص روی هر دندان یک براکت قرار میدهد، سپس سیم کمان نازک و انعطاف پذیر را از روی براکتها عبور میدهد. کشهای رنگی کوچکی به نام لیگاتور نیز سیم را در جای خود نگه میدارند.
ارتودنسی سرامیکی
ارتودنسی سرامیکی از نظر سازوکار مشابه ارتودنسی فلزی است، با این تفاوت که براکتها و کش ها همرنگ دندان هستند و کمتر جلب توجه میکنند. این نوع ارتودنسی در مقایسه با فلز شکننده تر است و احتمال شکستگی آن بیشتر است.
ارتودنسی لینگوال یا پشت دندانی
بارتودنسی لینگوال شباهت زیادی به ارتودنسی سنتی دارد، اما به جای سطح جلویی دندانها، روی سطح پشتی آنها قرار میگیرد. این روش بیشتر برای افرادی جذاب است که ترجیح میدهند دستگاه ارتودنسی کمتر دیده شود.
ارتودنسی سلفلیگیت (خودبست)
این نوع ارتودنسی از نظر ظاهری شبیه ارتودنسی فلزی است، اما به جای لیگاتور از یک سازوکار داخلی برای نگه داشتن سیم استفاده میکند. ارتودنسی دیمون شناخته شده ترین نمونه این نوع دستگاه است.
الاینر شفاف (ارتودنسی نامرئی)
در این روش، به جای براکت و سیم از مجموعهای از قالبهای متحرک و سفارشی استفاده میشود که دندانها را به تدریج مرتب میکنند. هر قالب حدود دو هفته استفاده میشود و سپس با قالب بعدی جایگزین میشود. الاینرها قابل خارج کردن هستند، اما برای اثربخشی مناسب باید حداقل ۲۲ ساعت در روز در دهان قرار داشته باشند. درباره کاربرد این روش در کودکان، مقاله ارتودنسی متحرک کودکان توضیحات کاملتری ارائه میدهد.
از نظر درد چه تفاوتی دارند؟
پژوهش های مقایسه ای در این زمینه نتایج مشخصی را نشان دادهاند. در یک مطالعه ششماهه که در مجله تخصصی ارتودنسی آمریکا منتشر شده، میزان درد دو گروه دارای دستگاه ثابت و الاینر شفاف پس از جلسه اول مشابه بود. با ادامه درمان، گروه دارای دستگاه ثابت دو روز پس از جلسات تنظیم درد بیشتری گزارش کردند و میزان مصرف مسکن نیز در آنها بالاتر بود. در هر دو گروه، درد مبهم شایعترین نوع درد بود و در گروه دستگاه ثابت، جویدن بیشترین میزان ناراحتی را ایجاد میکرد.
با این حال، بخشی از این پژوهش ها روی بزرگسالان انجام شده است و تعمیم نتایج آنها به کودکان باید با احتیاط انجام شود. انتخاب نوع دستگاه در نهایت بر اساس نوع ناهنجاری، شرایط دهان و دندان و نیازهای هر کودک توسط متخصص ارتودنسی انجام میشود.
| نوع دستگاه | سازوکار | از نظر درد و ناراحتی |
|---|---|---|
| فلزی | براکت و سیم ثابت | در مطالعات، پس از جلسات تنظیم درد بیشتری گزارش شده و جویدن دردناکترین حالت بوده است |
| سرامیکی | همان سازوکار فلزی با براکت همرنگ دندان | به دلیل سازوکار مشابه، میزان درد آن مشابه ارتودنسی فلزی است |
| لینگوال | براکت روی سطح پشتی دندان | سازوکار مشابه ارتودنسی ثابت دارد و شواهد مقایسه ای مستقیم درباره درد آن محدود است |
| الاینر شفاف | قالبهای متحرک با حداقل ۲۲ ساعت استفاده در روز | در مطالعات، درد کمتر و کوتاهتری نسبت به دستگاه ثابت، به ویژه در مراحل اولیه درمان، گزارش شده است |
شدت درد ارتودنسی به چه عواملی بستگی دارد؟
تجربه درد در ارتودنسی از کودکی به کودک دیگر تفاوت زیادی دارد و عوامل مؤثر بر این تفاوت سالهاست مورد بررسی پژوهشگران قرار گرفته اند. طبق یک مطالعه علمی در ژورنال بازتوانی دهان، بیشترین سهم درد به خود جلسه نصب براکتها مربوط بود و بیش از ۲۰ درصد تفاوت در پاسخ درد افراد به همین مرحله ارتباط داشت.
عامل دیگری که باید در نظر گرفت، برداشت ذهنی کودک از درد است. کودکانی که پیش از شروع درمان، درد را در ذهن خود بسیار شدید و ترسناک تصور میکردند، درد بیشتری گزارش کردند. در مقابل، سن، جنسیت و حتی میزان اضطراب عمومی کودک در این مطالعه تأثیر معناداری بر شدت درد نداشتند. بنابراین، آماده کردن ذهن کودک و ایجاد آرامش پیش از شروع درمان میتواند تجربه او از ارتودنسی را بهتر کند و نقش والدین در این مرحله اهمیت زیادی دارد.
چطور درد ارتودنسی کودک را در خانه کم کنیم؟
مقداری ناراحتی در دوره ارتودنسی طبیعی است، اما چند راهکار ساده میتواند تحمل این دوره را برای کودک راحتتر کند. این روشها هم به کاهش حساسیت دندانها کمک میکنند و هم تحریک گونه و لثه را کمتر میکنند:
- مسکن بدون نسخه: استامینوفن، مانند تیلنول، برای کاهش ناراحتی پس از نصب یا تنظیم ارتودنسی مورد استفاده قرار میگیرد. درباره مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و احتمال تأثیر آنها بر روند حرکت دندان، دیدگاه های متفاوتی وجود دارد. بنابراین نوع و مقدار مسکن را حتما با متخصص معالج کودک هماهنگ کنید.
- کمپرس سرد: کمپرس سرد یا کیسه یخی که داخل پارچه نرم پیچیده شده است، میتواند به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه از بیرون روی گونه قرار بگیرد. سرما با کاهش جریان خون موضعی، به کم شدن تورم و ایجاد بیحسی موقت کمک میکند.
- شستشو با آب نمک: یک قاشق چایخوری نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید و از کودک بخواهید حدود ۳۰ ثانیه آن را در دهان بچرخاند و سپس بیرون بریزد. آب نمک میتواند به کاهش التهاب لثههای حساس و بهبود زخمهای کوچک دهان کمک کند.
- موم ارتودنسی: موم ارتودنسی مادهای نرم و غیرسمی است که برای استفاده داخل دهان ساخته شده و روی براکت یا سیمی که باعث سایش میشود قرار میگیرد تا یک لایه محافظ ایجاد کند. اگر بخشی از ارتودنسی گونه یا لب کودک را اذیت میکند، مقدار کمی از موم را بین انگشتان نرم کنید و روی همان قسمت قرار دهید. این موم به راحتی از داروخانه تهیه میشود و کودک میتواند آن را هنگام رفتن به مدرسه نیز همراه داشته باشد. برای آشنایی بیشتر با نحوه استفاده، راهنمای کامل موم ارتودنسی را ببینید.
- غذای نرم: در چند روز اول یا پس از هر جلسه تنظیم، غذاهایی انتخاب کنید که به جویدن زیادی نیاز نداشته باشند، مانند پوره سیبزمینی، ماست، سوپ، تخم مرغ نیمرو، پاستا، سبزیجات پخته، میوههای نرم، بلغور و اسموتی. غذاهای ترد، سفت و چسبناک هم فشار بیشتری به دندانها وارد میکنند و هم احتمال شکستن براکت یا سیم را افزایش میدهند. با کاهش ناراحتی، میتوانید به تدریج رژیم غذایی معمول را از سر بگیرید. در راهنمای رژیم غذایی در دوران ارتودنسی فهرست کاملتری از غذاهای مناسب و نامناسب ارائه شده است.
- ژل بیحس کننده موضعی: برخی ژلهای دهانی بدون نسخه حاوی بنزوکائین، مانند اوراجل، میتوانند نقاط حساس را برای مدت کوتاهی بیحس کنند. در صورت استفاده، مقدار کمی از ژل را با انگشت تمیز یا نوک پنبه روی ناحیه دردناک بزنید و دستورالعمل روی بسته بندی را رعایت کنید.
- آب کافی و پرهیز از غذای اسیدی: نوشیدن آب کافی به مرطوب ماندن دهان کمک میکند و میتواند اصطکاک ناشی از ارتودنسی را کاهش دهد. نوشابه، مرکبات و چاشنیهای حاوی سرکه ممکن است نواحی حساس دهان را بیشتر تحریک کنند، بنابراین بهتر است در روزهای اول مصرف آنها محدود شود.
اگر به فهرست کاملتری نیاز دارید، مقاله کاهش درد ارتودنسی با روشهای خانگی را نیز بخوانید.
چطور کودک را برای ارتودنسی آماده کنیم؟
بخشی از احساسی که کودک آن را به شکل درد تجربه میکند، ممکن است از ترس و نگرانی درباره اتفاقی ناشناخته ناشی شود. وقتی کودک بداند در جلسات ارتودنسی چه مراحلی انجام میشود، همکاری بیشتری خواهد داشت و تجربه آرامتری خواهد داشت. در جلسه اول، متخصص ارتودنسی دندانها، دهان و فک کودک را معاینه میکند. ممکن است از او بخواهد دندانهایش را روی هم قرار دهد و درباره مشکلاتی مانند جویدن، بلع یا صدای کلیک فک سؤال کند.
سپس معمولا عکسبرداری با اشعه ایکس انجام میشود تا وضعیت دندانها و دندانهای دائمی در حال رشد مشخص شود. در صورت نیاز نیز با استفاده از مادهای نرم از دندانهای بالا و پایین قالب گیری میشود تا مدل دقیقی از دهان کودک تهیه شود. این اطلاعات به متخصص کمک میکند مناسبترین روش درمان را انتخاب کند. اگر میخواهید بدانید جلسه اول ارتودنسی چه مراحلی دارد و معمولا چقدر طول میکشد، راهنمای مفصل ما را بخوانید.
یک نکته ساده که بسیاری از کودکان از آن استقبال میکنند، امکان انتخاب رنگ کش های ارتودنسی است. این کشها در رنگهای مختلف وجود دارند و کودک میتواند در هر جلسه رنگ مورد علاقه خود را انتخاب کند. همین انتخاب کوچک میتواند حس مشارکت و کنترل بیشتری به او بدهد و تجربه ارتودنسی را برایش قابل پذیرش تر کند. در طول درمان نیز کودک هر چند هفته یکبار برای بررسی و تنظیم مراجعه میکند و به تدریج به این برنامه عادت خواهد کرد. اگر فرزندتان اضطراب دارد، ایده های بیشتری برای سرگرم کننده تر و راحتتر کردن ارتودنسی کودکان پیدا خواهید کرد.
چه زمانی درد ارتودنسی کودک طبیعی نیست؟
گزگز خفیف و ناراحتی چندروزه معمولا طبیعی است. با این حال، بعضی علائم نیاز به بررسی توسط متخصص ارتودنسی دارند:
علائم هشدار: چه زمانی فوراً به متخصص ارتودنسی مراجعه کنید!
- دردی که با مسکن آرام نمیشود یا به تدریج شدیدتر میشود
- سیم شکسته یا براکت شل شده
- سیمی که داخل گونه یا لثه گیر کرده است
- وارد شدن ضربه به دهان یا صورت
- خونریزی یا علائم عفونت در لثه
اگر سیم یا براکتی شل شده یا سیمی داخل بافت دهان گیر کرده است، با مطب تماس بگیرید. تا زمان مراجعه میتوانید با استفاده از موم ارتودنسی نرم، نقاط تیز را بپوشانید تا از آسیب بیشتر به گونه و لثه کودک جلوگیری شود. جزئیات بیشتر درباره شرایط فوری را در راهنمای اورژانسهای ارتودنسی بخوانید.
سؤالات متداول
جمع بندی
درد ارتودنسی برای کودکان واقعی است، اما معمولا کوتاه مدت و قابل مدیریت است. در چند روز اول ممکن است گزگز و حساسیت وجود داشته باشد، پس از هر جلسه تنظیم نیز مقداری ناراحتی ایجاد شود و روز برداشتن ارتودنسی معمولا بدون درد قابل توجه میگذرد. اصلاح ناهنجاری های دندانی فقط به مرتبتر شدن لبخند کمک نمیکند، بلکه میتواند به داشتن دهان سالم تر در آینده نیز کمک کند.
اگر هنوز درباره شروع درمان تردید دارید، در یک جلسه ارزیابی اولیه میتوان وضعیت دندانهای کودک را بررسی کرد و درباره روند درمان و میزان راحتی آن توضیح داد. برای آشنایی کامل تر با این مسیر، راهنمای جامع ارتودنسی کودکان را نیز بخوانید و برای رزرو نوبت مشاوره از طریق دکمه زیر اقدام نمایید.
