ارتودنسی فقط برای مرتب کردن دندان ها نیست و هنگام طراحی درمان، تناسب کلی صورت، خط فک و موقعیت لب ها نیز مورد توجه قرار می گیرد. زمانی که دندان ها با ارتودنسی ثابت یا اینویزیلاین جابه جا می شوند، بافت های نرمی مانند لب و گونه نیز خود را با موقعیت جدید دندان ها و بایت، یعنی نحوه جفت شدن دندان ها، هماهنگ می کنند. تغییر فرم لب بعد از ارتودنسی و همینطور بقیه صورت معمولاً به تدریج اتفاق می افتد و در بزرگسالانی که رشد اسکلتی آنها کامل شده است، کمتر محسوس است. در جلسه مشاوره ارتودنسی می توان با بررسی وضعیت دندان ها، فک و نمای صورت مشخص کرد که آیا درمان مورد نظر تغییر قابل توجهی در لب ها یا نیم رخ ایجاد خواهد کرد یا خیر.
چرا ارتودنسی روی فرم لب تاثیر می گذارد؟
ارتودنسی می تواند موقعیت لب ها را تغییر دهد، اما این تغییر بیشتر به جابه جایی دندان هایی مربوط است که پشت لب قرار دارند، نه تغییر مستقیم در حجم یا بافت خود لب. لب ها روی دندان های جلویی قرار می گیرند و وقتی موقعیت این دندان ها تغییر می کند، تکیه گاه لب نیز تغییر خواهد کرد.
یکی از مهم ترین مواردی که در ارزیابی نیم رخ بررسی می شود، زاویه نازولبیال یا زاویه بین پایه بینی و لب بالایی است. متخصص ارتودنسی در کنار آن، خط E را نیز در نظر می گیرد. این خط یک معیار زیبایی شناختی است که از نوک بینی تا برجسته ترین قسمت چانه در نظر گرفته می شود و موقعیت لب ها نسبت به آن ارزیابی می شود.
این اندازه گیری ها کمک می کنند تاثیر احتمالی حرکت دندان ها بر فرم لب و نیم رخ، پیش از شروع درمان بهتر پیش بینی شود.
تغییرات موقت فرم لب بعد از ارتودنسی در طول درمان
بلافاصله پس از قرار دادن ارتودنسی، ممکن است لب ها کمی جلوتر قرار بگیرند یا پرتر به نظر برسند. براکت ها، سیم ها و سایر اجزای ارتودنسی ثابت مقداری به حجم سطح جلویی دندان ها اضافه می کنند و همین موضوع باعث می شود لب روی یک سطح برجسته تر قرار بگیرد.
در هفته ها یا ماه های ابتدایی نیز تحریک بافت و التهاب خفیف ممکن است باعث شود لب ها کمی متورم تر به نظر برسند. این تغییرات معمولاً موقتی هستند. با سازگار شدن بافت های نرم، احساس برجستگی کمتر می شود و پس از برداشتن دستگاه ارتودنسی، این اثر مکانیکی از بین می رود.
تغییر فرم لب بر اساس نوع ناهنجاری دندان و فک
نوع ناهنجاری دندان ها و فک نقش مهمی در میزان و جهت تغییرات لب دارد. به همین علت، نمی توان نتیجه یک درمان را برای همه افراد یکسان در نظر گرفت.
- اوربایت و بیرون زدگی دندان های بالایی: وقتی دندان های بالایی بیش از حد جلو قرار دارند، لب بالایی نیز ممکن است جلوتر و برجسته تر دیده شود. پس از اصلاح موقعیت دندان ها، لب معمولاً به وضعیت متعادل تری برمی گردد و تماس لب ها در حالت استراحت بهتر می شود. برای آشنایی بیشتر با این ناهنجاری، می توانید درباره اوربایت دندان و روش های درمان آن مطالعه کنید.
- آندربایت: در آندربایت، دندان های پایینی جلوتر از دندان های بالایی قرار می گیرند و به همین علت لب پایینی ممکن است برجسته تر دیده شود. با اصلاح رابطه دو فک و ردیف های دندانی، موقعیت لب ها نیز تغییر می کند و لب بالایی ممکن است نمای پرتری پیدا کند. جزئیات بیشتر درباره این ناهنجاری در مطلب درمان آندربایت توضیح داده شده است.
- نارسایی لب یا باز ماندن لب ها: در بعضی افراد، بیرون زدگی دندان ها باعث می شود لب ها در حالت استراحت به طور کامل روی هم قرار نگیرند. اصلاح موقعیت دندان ها می تواند به بسته شدن طبیعی لب ها کمک کند. با این حال، اگر مشکل به عواملی مانند کوتاهی بافت لب مربوط باشد، ممکن است باز ماندن لب ها پس از درمان نیز تا حدی باقی بماند.
- نامرتبی دندان ها و عدم تقارن: مرتب شدن دندان ها و متقارن تر شدن لبخند ممکن است باعث شود لب بالایی پرتر یا متعادل تر به نظر برسد، بدون اینکه حجم واقعی لب تغییر کرده باشد. در این حالت، تغییر بیشتر ناشی از بهبود فرم لبخند و رابطه دندان ها با لب است. اگر دندان های شما کج یا نامرتب هستند، دندان های کج و نامرتب و روش های درمان آنها می تواند اطلاعات بیشتری در اختیار شما قرار دهد.
کشیدن دندان و نگرانی از عقب رفتن لب
اصطلاج صورت تخت گاهی برای توصیف عقب رفتن قابل توجه لب ها پس از عقب بردن دندان های جلویی به کار می رود، اما میزان عقب رفتن دندان و لب رابطه یک به یک ندارد.
در یک مرور سیستماتیک شامل ۵۲ مقاله و ۱۸۷۶ بیمار، به ازای هر ۱ میلی متر عقب رفتن دندان های ثنایا، لب پایین حدود ۰.۷ میلی متر و لب بالا حدود ۰.۶۵ میلی متر عقب رفته و زاویه نازولبیال حدود ۱.۶ درجه افزایش یافته است. همچنین اسکن های صورت نشان داده اند که پس از کشیدن دندان، طول لب ها حدود ۲.۸ میلی متر و ضخامت آنها حدود ۱ تا ۲ میلی متر کمتر می شود. با این حال، در بسیاری از مطالعات تفاوت قابل توجهی از نظر زیبایی بین موارد کشیدن و بدون کشیدن دندان دیده نشده است.
میزان تغییر در هر فرد متفاوت است و به عواملی مانند ضخامت لب، فشار دندان ها، مقدار جابه جایی دندان و شرایط اسکلتی صورت بستگی دارد. بنابراین عقب رفتن قابل توجه لب را نمی توان صرفاً به کشیدن دندان نسبت داد و طرح درمان و میزان حرکت دندان ها نیز اهمیت دارند. اگر درباره ضرورت کشیدن دندان در ارتودنسی سوال دارید، کشیدن دندان برای درمان ارتودنسی اطلاعات بیشتری ارائه می دهد.
افزایش سن نیز روی فرم لب و نیم رخ اثر می گذارد. در یک بررسی ۱۴ ساله، عقب رفتن لب حدود ۲.۴ میلی متر در افراد دارای سابقه کشیدن دندان و حدود ۳ میلی متر در افراد بدون کشیدن دندان اندازه گیری شد.
تغییرات لب دائمی هستند یا موقت؟
با برداشتن بریس، مرحله تثبیت یا ریتنشن آغاز می شود. در این مرحله، دندان ها در موقعیت جدید نگه داشته می شوند و بافت های اطراف فرصت پیدا می کنند با شرایط تازه سازگار شوند.
لب ها و عضلات اطراف دهان نیز به تدریج با موقعیت جدید دندان ها و فک هماهنگ می شوند. همزمان، بافت های استخوانی و لثه ای اطراف دندان ها بازسازی و سازگار می شوند.
دندان ها تمایل طبیعی به بازگشت به سمت موقعیت قبلی خود دارند و نگهدارنده ها یا ریتینرها برای جلوگیری از این جابه جایی استفاده می شوند. رعایت برنامه استفاده از ریتینر، یکی از عوامل مهم در حفظ نتیجه ارتودنسی و ثبات موقعیت جدید دندان ها و لب ها است. درباره این مرحله می توانید راهنمای ریتینر و نحوه استفاده از آن را نیز مطالعه کنید.
فرم نهایی نیم رخ بهتر است پس از گذشت مدتی از پایان درمان و تثبیت شرایط ارزیابی شود. از طرف دیگر، تغییرات طبیعی ناشی از افزایش سن، مانند نازک شدن تدریجی لب ها، مستقل از ارتودنسی نیز ادامه پیدا می کنند.
چگونه نتیجه درمان پیش بینی و کنترل می شود؟
درمان ارتودنسی فقط بر اساس مرتب شدن دندان ها برنامه ریزی نمی شود. متخصص ارتودنسی باید رابطه دندان ها با لب ها، چانه، بینی و سایر اجزای نیم رخ را نیز بررسی کند تا نتیجه درمان از نظر عملکردی و ظاهری متناسب باشد.
تغییرات قابل مشاهده صورت ممکن است در نیمه دوم درمان بیشتر مشخص شوند. با این حال، ارزیابی نتیجه نهایی بهتر است چند هفته پس از برداشتن ارتودنسی انجام شود تا بافت های نرم فرصت سازگاری داشته باشند.
در جلسه مشاوره، درباره تاثیر احتمالی درمان بر فرم صورت و لب ها سوال کنید. از جمله:
- آیا اصلاح بایت من روی نمای صورتم تاثیر می گذارد؟
- آیا احتمال تخت شدن یا عقب رفتن لب های من وجود دارد؟
- آیا کشیدن دندان در شرایط من می تواند فرم صورت را تغییر دهد؟
- آیا برای درمان من گزینه ای بدون کشیدن دندان وجود دارد؟
سن نیز در پیش بینی نتیجه اهمیت دارد. در نوجوانانی که هنوز در حال رشد هستند، درمان ارتودنسی در بعضی شرایط می تواند با هدایت رشد فک همراه باشد. در بزرگسالان، تغییرات عمدتاً از طریق جابه جایی دندان ها و اصلاح رابطه دندانی ایجاد می شوند.
فیلر لب و جراحی بینی بعد از ارتودنسی
فیلر لب و درمان ارتودنسی را می توان در یک دوره زمانی مشابه انجام داد، اما زمان بندی آنها اهمیت دارد. وجود براکت ها و حرکت دندان ها می تواند موقعیت لب را در طول درمان تغییر دهد. بنابراین فیلری که در میانه درمان تزریق می شود، ممکن است پس از برداشتن ارتودنسی ظاهر متفاوتی پیدا کند.
به همین علت، در بسیاری از موارد بهتر است تزریق فیلر به بعد از پایان درمان ارتودنسی و تثبیت موقعیت دندان ها موکول شود. اگر انجام تزریق در طول درمان ضروری باشد، رعایت فاصله مناسب با تنظیمات اصلی ارتودنسی اهمیت دارد تا تورم و تغییرات اولیه با روند درمان تداخل پیدا نکند.
فیلرهای لب موقتی هستند و در صورت نیاز امکان اصلاح یا برگشت آنها وجود دارد.
در مورد جراحی بینی یا رینوپلاستی نیز بهتر است ابتدا مشخص شود که آیا درمان ارتودنسی قرار است موقعیت فک یا تناسب نیم رخ را تغییر دهد یا خیر. اگر تغییر قابل توجهی در ساختار فک و صورت پیش بینی شود، معمولاً برنامه ریزی جراحی بینی پس از تثبیت شرایط ارتودنسی منطقی تر است.
در صورتی که جراحی بینی پیش از ارتودنسی انجام شده باشد، زمان لازم برای بهبود بافت ها باید با توجه به شرایط فرد تعیین شود. در برخی منابع، فاصله حدود ۶ تا ۸ هفته برای شروع درمان ارتودنسی پس از رینوپلاستی مطرح شده است. اگر جراحی فک نیز در میان باشد، فاصله زمانی مورد نیاز متفاوت خواهد بود و ممکن است به چند ماه برسد.
هشدار: تزریق فیلر لب یا انجام سایر اقدامات زیبایی روی لب بهتر است پس از تثبیت نتیجه ارتودنسی و با هماهنگی متخصص ارتودنسی و پزشک انجام دهنده تزریق صورت گیرد. اگر تزریق در طول درمان ضروری باشد، زمان مناسب آن باید با توجه به وضعیت درمان و تنظیمات ارتودنسی تعیین شود.
سوالات متداول
نتیجه گیری
ارتودنسی می تواند روی موقعیت لب ها و نمای نیم رخ تاثیر بگذارد، اما این تغییر لزوماً به معنای بزرگ تر یا کوچک تر شدن واقعی لب نیست. بخش مهمی از تغییرات به جابه جایی دندان ها، اصلاح بایت و سازگاری بافت های نرم با موقعیت جدید مربوط می شود.
برای پیش بینی نتیجه، شرایط هر فرد باید به صورت جداگانه بررسی شود. ارزیابی نمای صورت، نوع ناهنجاری، نیاز احتمالی به کشیدن دندان و میزان حرکت دندان ها پیش از شروع درمان، به انتخاب طرح درمان مناسب کمک می کند.
