بریسهای ارتودنسی میتوانند بسیاری از مشکلات دندانی از جمله کجی دندانها و عدم تراز فک را اصلاح کنند و هم زیبایی و هم عملکرد دندانها را بهبود دهند. شروع درمان با ارتودنسی ممکن است در ابتدا با درد و ناراحتی همراه باشد و در بعضی افراد سردرد ایجاد کند. اصلاح مشکلات دندانی مانند مال اکلوژن نیز در برخی بیماران میتواند به کاهش سردردهایی که با مشکلات فک و دندان ارتباط دارند کمک کند.
ارتودنسی و سردرد چه ارتباطی دارند؟
مفصل فک (TMJ) چطور درد را به سر منتقل میکند؟
مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) فک و جمجمه را به هم متصل میکند و به شما امکان میدهد صحبت کنید، بجوید و خمیازه بکشید. عضلاتی که این مفصل را حرکت میدهند در طول روز مرتب درگیر هستند. اگر این عضلات بیش از حد تحت فشار قرار بگیرند، درد و ناراحتی آنها میتواند به شکل سردرد ظاهر شود.
دندان قروچه، فشردن فکها روی هم یا حتی جویدن زیاد آدامس باعث سفت شدن عضلات فک میشود. درد ایجادشده در فک نیز ممکن است به بخشهای دیگر جمجمه منتقل شود و سردرد به وجود آورد.
مشکلات بایت چگونه با سردرد ارتباط پیدا میکنند؟
مشکلات رایج بایت که ممکن است با سردرد ارتباط داشته باشند عبارتند از:
- اوربایت (Overbite): دندانهای بالایی بیش از حد روی دندانهای پایینی را میپوشانند.
- آندربایت (Underbite): دندانهای پایینی جلوتر از دندانهای بالایی قرار میگیرند.
- کراس بایت (Crossbite): دندانهای بالایی، به جای اینکه بیرون دندانهای پایینی قرار بگیرند، داخل آنها هستند.
- اپن بایت (Open bite): هنگام بسته بودن فکها، دندانهای جلویی به هم نمیرسند.
اگر این مشکلات اصلاح نشوند، ممکن است فشار بیشتری به عضلات و مفاصل فک وارد شود. با این حال، هر سردردی ناشی از اختلال بایت نیست و تشخیص علت به ارزیابی شرایط فرد بستگی دارد.
۵ نوع سردرد مرتبط با ارتودنسی و مشکلات فک کداماند؟
۱. سردردهای صبحگاهی ناشی از دندانقروچه شبانه
دندانقروچه میتواند فشار زیادی به عضلات، بافتها و بخشهای مختلف فک وارد کند. این تنش گاهی به سر و گردن هم منتقل میشود و باعث سردرد و درد عضلانی خواهد شد.
سردردهای صبحگاهی همچنین ممکن است با آپنه خواب (OSA) و سایر اختلالات خواب ارتباط داشته باشند؛ مشکلاتی که علائم آنها معمولاً پس از بیدار شدن بیشتر احساس میشود.
۲. سردردهای تنشی دوطرفه
سردرد تنشی معمولاً در هر دو طرف سر احساس میشود و شدت آن اغلب زیاد نیست. بیشتر از یک درد ضرباندار، احساس فشار یا سنگینی دارید و ممکن است شقیقهها نیز درد داشته باشند و عضلات گردن و شانهها حالت سفت و گرفته پیدا کنند.
۳. سردردهای TMJ با درد در شقیقه و پشت چشم
درد مفصل فک (TMJ) میتواند با سردردهای تنشی همراه باشد. در برخی افراد نیز سردردهای یکطرفه دیده میشود که ممکن است با علائم فکی همراه باشند.
- درد فک یا صدای کلیک هنگام باز یا بسته کردن دهان
- مشکل در جویدن یا خمیازه کشیدن
- قفل شدن فک
- حساسیت عضلات فک یا صورت هنگام لمس
- دردی که از فک شروع شده و به شقیقهها یا گردن سرایت میکند
- دردهای دیگر در ناحیه سر، مانند گوشدرد یا دنداندرد
۴. سردردهای موقت پس از تنظیم ارتودنسی
برخی بیماران بعد از جلسات تنظیم ارتودنسی، سردردهای خفیفی را تجربه میکنند. در این جلسات ممکن است سیمها سفت شوند یا وسایلی مانند کشهای لاستیکی یا پاورچینها اضافه یا تنظیم شوند.
این تغییرات برای مدتی فشار بیشتری ایجاد میکنند، چون دندانها باید خود را با نیروهای جدید تطبیق دهند. با عادت کردن دهان به شرایط جدید، این ناراحتی معمولاً در مدت کوتاهی کمتر میشود.
۵. سردردهای میگرنی یک طرفه
اگر موارد زیر را تجربه میکنید، احتمال میگرنی بودن سردرد بیشتر است:
- درد ضرباندار متوسط تا شدیدی دارید که ممکن است در یک طرف سر بیشتر باشد.
- با حرکت بیشتر، درد تشدید میشود و دراز کشیدن ممکن است آن را کاهش دهد.
- اطراف چشمها یا شقیقهها درد دارید.
- نور، صداها و بوها شما را آزار میدهند.
- حالت تهوع دارید.
- چیزهایی مانند خطوط موجدار، نقاط یا نورهای چشمک زن میبینید.
| نوع سردرد | نشانههای شاخص | سرنخ مرتبط با فک و دندان |
|---|---|---|
| صبحگاهی | درد پس از بیدار شدن | دندان قروچه شبانه |
| تنشی | فشار یا سنگینی دوطرفه | تنش عضلات فک، گردن و شانه |
| مرتبط با TMJ | درد فک، شقیقه یا اطراف سر | صدای کلیک، قفل شدن یا درد فک |
| پس از تنظیم بریس | شروع پس از تنظیم | تغییر نیرو روی دندانها |
| میگرنی | درد ضرباندار، حساسیت به نور و صدا، تهوع | لزوماً منشأ فکی ندارد |
چه کسانی بیشتر در معرض سردردهای مرتبط با ارتودنسی هستند؟
عوامل خطر عمومی
هر چیزی که به مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) فشار وارد کند یا عضلات اطراف آن را تحریک کند، میتواند باعث شروع سردرد مرتبط با TMJ شود. محرکهای رایج عبارتند از:
- دندانقروچه بیش از حد
- استرس و تنش
- وضعیت نامناسب بدن
- آسیب یا ضربه
- عدم تراز بودن فک
کودکان و نوجوانان
در کودکان و نوجوانان نیز برخی ویژگیهای بایت میتوانند با سردرد ارتباط داشته باشند. هنگام یک مطالعه روی کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۶ ساله، اوربایت و کراسبایت خلفی با افزایش معنادار خطر سردرد همراه بودند؛ بهویژه اوربایت ۵ میلیمتر یا بیشتر. در این بررسی، ارتباط اولیه اورجت با سردرد پس از در نظر گرفتن سایر عوامل اکلوزالی معنادار باقی نماند. (Lambourne et al., 2007)
این یافتهها به معنای آن نیست که هر سردردی در کودک یا نوجوان ناشی از نامرتبی دندانها یا اختلال بایت است. سردرد علل مختلفی دارد و در صورت تکرار یا شدت، باید عوامل دیگر نیز بررسی شوند.
برای سردردهای مرتبط با فک و ارتودنسی چه درمانهایی وجود دارد؟
روشهای سبک زندگی و درمانهای خانگی
- به حرکات فک توجه کنید: اگر زیاد فک خود را روی هم فشار میدهید یا مرتب آدامس میجوید، ممکن است بدون اینکه متوجه باشید، فشار زیادی به فک وارد کنید.
- رژیم غذایی خود را تنظیم کنید: غذاهای سفت و جویدنی مانند بیگل، آجیل یا گوشتهای سفت، عضلات فک را بیشتر درگیر میکنند. غذاهای نرمتر فرصت استراحت بیشتری به مفصل فک میدهند.
- وضعیت بدنی مناسبی داشته باشید: وضعیت نامناسب بدن میتواند باعث خستگی عضلات TMJ شود.
- مدیریت استرس: تمرینهایی مانند تنفس عمیق، مدیتیشن یا آرامسازی پیشرونده عضلانی میتوانند به کاهش فشردن فک ناشی از استرس کمک کنند.
- به وضعیت خواب توجه کنید: خوابیدن روی شکم ممکن است فشار بیشتری به فک وارد کند.
- گردن خود را در طول روز بکشید: وضعیت و حرکت گردن نیز با سلامت مفصل فک ارتباط دارد.
تمرینات و ماساژ فک
کششهای ملایم یا تمرینات تقویتکننده فک میتوانند حرکت مفصل را بهتر کنند و تنش عضلانی را کاهش دهند. این تمرینها در بعضی افراد ممکن است به کمتر شدن سردردها نیز کمک کنند.
برای شل کردن فک میتوانید یک حرکت کششی ساده را امتحان کنید: زبان خود را به سقف دهان، پشت دندانهای جلویی بالایی، بچسبانید. در همین حالت، دهان را بهآرامی باز و بسته کنید و حرکت را چند بار تکرار کنید.
ماساژ نقاط ماشهای نیز ممکن است به شل شدن عضلات فک که احساس سفتی یا گرفتگی دارند کمک کند. با یک انگشت، قسمتهایی از فک را که دچار تنش یا حساسیت هستند، حدود ۱۰ ثانیه با فشار ملایم ماساژ دهید.
درمانهای تخصصی پزشک
- گرما درمانی: کمپرس گرم میتواند عضلات سفت را شل کند.
- سرما درمانی: کمپرس سرد ممکن است التهاب و درد را کاهش دهد.
- درمان دستی: حرکات کششی، تمرینات و ماساژ با دست میتوانند مشکلات عضلات مفصل فک و گروههای عضلانی مرتبط را کاهش دهند.
- داروهای بدون نسخه: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) میتوانند به کاهش درد و التهاب کمک کنند.
هشدار درباره داروها: پیش از مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، بهویژه در صورت داشتن بیماری زمینهای، مصرف داروهای دیگر، بارداری یا سابقه حساسیت دارویی، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
- محافظ دهان و نایت گارد: این دستگاههای سفارشی میتوانند به کنترل دندانقروچه و کاهش فشار روی مفصل فک کمک کنند.
- ارتودنسی: اصلاح تراز بایت در برخی بیماران ممکن است به کاهش فشار روی مفصل فک کمک کند.
- دارو: پزشک ممکن است برای کاهش تنش عضلات فک، داروهای شلکننده عضلانی تجویز کند. برای کاهش التهاب مفاصل نیز ممکن است داروهای ضدالتهابی تجویز شوند.
- تزریق بوتاکس: در برخی شرایط تزریق بوتاکس در نواحی دردناک عضلات فک میتواند به تسکین موقت تنش و درد مفصل فک کمک کند.
انتخاب هر یک از این روشها به علت علائم، وضعیت مفصل فک و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد و بهتر است پس از ارزیابی حرفهای انجام شود.
چگونه ارتودنسی میتواند به کاهش سردرد کمک کند؟
ارتودنسی روی تراز کردن دندانها و فکها تمرکز دارد تا آنها هماهنگتر و متعادلتر با هم کار کنند. وقتی مشکلات بایت اصلاح میشوند، نیرو هنگام جویدن بهتر روی دندانها و فک توزیع میشود و فشار اضافی از روی نواحی خاص برداشته خواهد شد.
ارتودنسی از چند مسیر میتواند در این زمینه کمککننده باشد:
- یجاد بایت متعادل و منظم: درمان ارتودنسی با تنظیم مجدد دندانها، نحوهی رویهم قرار گرفتن فک بالا و پایین را اصلاح میکند. این کار باعث میشود فشار بهطور یکنواخت روی دندانها و فک وارد شود و تنش اضافی به مفصل گیجگاهی فکی و عضلات اطراف آن وارد نشود.
- کاهش فشار عضلانی: وقتی فک در وضعیت طبیعی خود قرار میگیرد، عضلات اطراف آن دیگر نیازی به فعالیت و فشار بیش از حد ندارند. این کاهش تنش، درد فک و سر ناشی از خستگی عضلانی را تسکین میدهد.
- اصلاح مالاکلوژن: درمان ارتودنسی ناهنجاریهای بایت مانند اوربایت، آندربایت و کراس بایت را اصلاح میکند. با رفع این مشکلات، فک در وضعیت طبیعی قرار میگیرد و علائم اختلالات مفصل گیجگاهی فکی کاهش مییابد یا کاملاً از بین میرود.
- تنظیم موقعیت فک با ابزارهای تخصصی: در برخی موارد، ارتودنتیستها از ابزارهای مخصوصی برای اصلاح موقعیت فک استفاده میکنند. این ابزارها بهویژه همراه با الاینر یا بریس، فشار روی ناحیه گیجگاهی فکی را کاهش میدهند.
- حمایت از سلامت طولانیمدت دهان: دندانهای مرتب و بایت پایدار میتوانند خطر سایش نامتوازن را کاهش دهند.
البته ارتودنسی را نباید درمان قطعی همه انواع سردرد در نظر گرفت. ارتباط میان مشکلات بایت، TMJ و سردرد به شرایط فرد بستگی دارد و شواهد موجود درباره اثر مستقیم درمان ارتودنسی بر سردرد هنوز محدود است. مطالعات علمی درباره ارتباط TMD دردناک و سردرد، این ارتباط را مطرح کردهاند، اما این یافته به معنی آن نیست که هر سردردی با اصلاح بایت برطرف میشود.
اینویزیلاین و سردرد چه ارتباطی دارند؟
ارتودنسی نامرئی از نوع الاینرهای شفاف اینویزیلاین از فرآیند بیولوژیکی مشابهی با بریسها استفاده میکنند، اما بدون براکت و سیم هستند. هر مجموعه الاینر بهصورت سفارشی طراحی میشود تا دندانهای مشخصی را بهتدریج و به شکل قابل پیشبینی حرکت دهد.
بیشتر پلاکهای الاینر یک تا دو هفته استفاده میشوند و سپس با مجموعه بعدی جایگزین خواهند شد. از آنجا که هر پلاک فشار متفاوتی وارد میکند، ممکن است بعضی الاینرها نسبت به بقیه تنگتر احساس شوند.
درد خفیف در دندانها یا فک هنگام شروع استفاده از یک پلاک جدید، مسئلهای شایع است. در برخی افراد، این فشار ممکن است در یکی دو روز اول با سردردهای تنشی همراه شود. این ناراحتی معمولاً موقتی است.
چه زمانی ارتودنسی نمیتواند علت سردرد را برطرف کند؟
تفاوت سردرد موقت و سردرد نگرانکننده
مدت و شدت این علائم به شرایط فرد بستگی دارد. برای مثال، استرس یا خستگی در مفصل فک ممکن است باعث تشدید کوتاهمدت علائم شود. این موارد اغلب با گذشت زمان و کمی استراحت کنترل میشوند و معمولاً نشانه یک مشکل جدی یا طولانیمدت نیستند.
اختلال عملکرد مفصل فک یا دندانقروچه (براکسیسم) میتواند سردردهایی ایجاد کند که چند روز ادامه داشته باشند. اگر مشکل زمینهای درمان نشود، سردردها ممکن است دوباره تکرار شوند. در این شرایط بهتر است با یک ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی مشورت کنید.
علائم هشدار که نیاز به مراجعه فوری دارند
در موارد زیر برای مراجعه فوری به پزشک عمومی وقت بگیرید یا کمک پزشکی دریافت کنید:
- سردرد به همراه مشکلات بینایی یا چشمی دارید.
- سردرد با سرفه، عطسه، خم شدن یا ورزش کردن شروع میشود یا شدت میگیرد.
- همراه با سردرد، حالت تهوع یا استفراغ دارید.
- سردرد کودک در حال بدتر شدن است یا او را شبها از خواب بیدار میکند.
- هنگام غذا خوردن هم سردرد و هم فکدرد دارید یا پوست سرتان دردناک و حساس است.
در موارد زیر با اورژانس تماس بگیرید یا به بخش اورژانس مراجعه کنید:
- دچار تشنج شدهاید.
- در بدن یا صورت خود احساس بیحسی یا ضعف دارید.
- سردرد بهطور ناگهانی شروع شده و شدت زیادی دارد.
- در ۳ ماه گذشته ضربهای به سر داشتهاید.
- صحبت کردن، حفظ تعادل، راه رفتن یا به خاطر آوردن چیزها برایتان دشوار است.
- خوابآلوده یا گیج هستید.
- دچار از دست دادن بینایی شدهاید.
سؤالات متداول درباره ارتودنسی و سردرد
جمعبندی
سردرد در طول درمان ارتودنسی معمولاً موقتی و قابل کنترل است و همه بیماران آن را تجربه نمیکنند. با سازگار شدن دهان با شرایط جدید، ناراحتی نیز در بسیاری از بیماران کمتر میشود.
ارتودنسی میتواند مشکلات بایت و تراز دندانها را اصلاح کند و در برخی بیماران، بسته به علت سردرد و وضعیت فک، ممکن است به کاهش علائم مرتبط کمک کند. با این حال، سردرد علتهای مختلفی دارد و نباید درمان ارتودنسی را راهحل قطعی همه سردردها دانست.
اگر از درد مزمن فک یا سردرد رنج میبرید و کیفیت زندگی شما را تحت تاثیر قرار داده است، احتمالاً ارزشش را دارد که درمان ارتودنسی را به عنوان یک راه حل جدی مورد ارزیابی قرار دهید. ناهماهنگی دندانها میتواند موجب ایجاد فشار غیر اصولی و بروز ناراحتی شود. که در نهایت سر، گردن و شانههای شما را نیز تحت تاثیر خود قرار میدهد. درمان ارتودنسی نه تنها به بهبود لبخند کمک میکند، بلکه علل پنهان این گونه عوارض را نیز برطرف میکند تا عارضه به صورت ریشه ای درمان گردد.
