مراحل ارتودنسی دندان چگونه است؟ مسیر درمان گام به گام

مراحل ارتودنسی فقط نصب براکت ها نیست. درمان با معاینه دندان ها، فک و نحوه قرار گرفتن آنها روی یکدیگر آغاز میشود. پس از طراحی برنامه و انتخاب دستگاه، نوبت به مرحله فعال درمان و مراجعه های منظم میرسد. با پایان حرکت دندان ها نیز دوره استفاده از نگهدارنده یا ریتینر شروع میشود.

ممکن است معاینه و ثبت مدارک در یک روز انجام شوند یا برای تکمیل بررسی ها به چند مراجعه نیاز داشته باشید. نوع دستگاه، مدت تقریبی درمان و اقداماتی که پیش از نصب لازم هستند نیز برای همه یکسان نیستند.

جدول زیر نمایی کلی از مسیر درمان ارائه میدهد:

این زمان ها فقط برآوردهای کلی هستند. نوع ناهنجاری، وضعیت دندان ها و فک و میزان همکاری بیمار میتوانند مدت هر مرحله را تغییر دهند. بعضی مراحل نیز ممکن است همزمان پیش بروند.

جلسه اول و طرح درمان

اولین مراجعه معمولا به بررسی مشکل و گفت و گو درباره انتظار شما از درمان اختصاص دارد، نه نصب براکت. متخصص ارتودنسی دندان ها، لثه ها، فک و نحوه تماس دندان های بالا و پایین را معاینه میکند. این نحوه تماس بایت نام دارد.

اگر قبلا ارتودنسی داشته اید، دندانی درد میکند، داروی خاصی مصرف میکنید یا بیماری زمینه ای دارید، از همان ابتدا به متخصص اطلاع دهید. این اطلاعات ممکن است بر بررسی ها و انتخاب روش درمان اثر بگذارند.

گاهی معاینه و ثبت مدارک در همان جلسه انجام میشوند. در بعضی شرایط نیز برای عکس برداری، اسکن دیجیتال یا توضیح طرح درمان به مراجعه دیگری نیاز است.

برای آشنایی بیشتر با روند نخستین مراجعه، راهنمای جلسه اول ارتودنسی را ببینید.

چه پرسش هایی مطرح کنیم؟

• قرار است کدام مشکل دندان یا بایت اصلاح شود؟ چه گزینه هایی برای درمان دارم؟
• چه نتیجه ای را میتوان به شکل واقع بینانه انتظار داشت؟
• آیا پیش از شروع ارتودنسی باید پوسیدگی یا مشکل لثه درمان شود؟ آیا ممکن است به کشیدن دندان نیاز داشته باشم؟
• چه عکس ها، اسکن ها یا مدارکی لازم هستند؟ آیا میتوان از مدارک قبلی من استفاده کرد؟
• مراجعه های دوره فعال چگونه برنامه ریزی میشوند؟ دوره استفاده از ریتینر چه زمانی آغاز میشود؟
• درمان چه محدودیت ها و خطرهایی دارد؟ اگر درمان را شروع نکنم، چه اتفاقی ممکن است رخ دهد؟
• چه مقدار همکاری روزانه از من انتظار میرود؟
• مبلغ پیشنهادی شامل کدام خدمات، تعمیرات و نگهدارنده هاست؟

مدارک تشخیصی

مدارک تشخیصی به متخصص کمک میکنند وضعیت دندان ها و فک را دقیق تر بررسی و درمان را بهتر برنامه ریزی کند. معاینه بالینی و عکس ها نشان میدهند دندان ها چگونه در کنار یکدیگر قرار گرفته اند و هنگام بستن دهان چه تماسی دارند.

اگر رادیوگرافی لازم باشد، ممکن است اطلاعات بیشتری درباره ریشه دندان ها، استخوان فک، دندان های نهفته و شکل قوس های دندانی در اختیار متخصص قرار دهد. این بخش ها همیشه در معاینه معمول دیده نمیشوند.

کج بودن یک دندان به تنهایی به معنای نیاز به همه انواع رادیوگرافی یا اسکن سه بعدی نیست. هر تصویر باید برای پاسخ دادن به یک پرسش تشخیصی مشخص درخواست شود.

مدل دندان ها نیز ممکن است با قالب گیری یا اسکن دیجیتال تهیه شود. این مدل برای بررسی شکل قوس ها، نحوه تماس دندان ها و طراحی بعضی دستگاه ها، از جمله الاینر شفاف، به کار میرود.

بهتر است از متخصص بپرسید هر عکس، اسکن یا قالب با چه هدفی درخواست شده و آیا مدارک قبلی شما هنوز قابل استفاده هستند.

طرح درمان بر چه اساسی تنظیم میشود؟

• موقعیت دندان ها و فک
• نوع مشکل بایت، مانند اوربایت، آندربایت یا کراس بایت
• سن و وضعیت رشد
• سلامت دندان ها و لثه
• کیفیت بهداشت دهان
• میزان همکاری مورد نیاز
• هدف درمان و انتظار بیمار
• نوع دستگاه مناسب

درمان ممکن است یک فک، هر دو فک یا چند مرحله مختلف را دربر بگیرد. مدت اعلام شده نیز یک برآورد است و نمیتوان آن را زمان قطعی پایان درمان دانست.

آماده سازی پیش از نصب

پیش از شروع حرکت فعال، سلامت دندان ها و لثه ها بررسی میشود. ممکن است معاینه معمول دندانپزشکی، جرم گیری یا درمان پوسیدگی و بیماری لثه توصیه شود. این مرحله بسته به اقداماتی که لازم هستند، معمولا حدود یک تا چهار هفته زمان میبرد.

کشیدن دندان جزء ثابت مراحل ارتودنسی نیست. متخصص ممکن است زمانی آن را پیشنهاد کند که فضای کافی برای مرتب شدن دندان ها وجود نداشته باشد یا هدف درمان بدون ایجاد فضا قابل دستیابی نباشد. در چنین شرایطی، دلیل کشیدن دندان و گزینه های احتمالی دیگر باید برای بیمار توضیح داده شوند.

در بعضی درمان های ثابت، پیش از نصب براکت از فاصله انداز استفاده میشود. فاصله انداز معمولا حلقه لاستیکی کوچکی است که برای ایجاد فضای محدود میان دندان ها قرار میگیرد. وجود آن ممکن است در چند روز نخست کمی فشار یا حساسیت هنگام جویدن ایجاد کند.

توضیحات بیشتر در مقاله اقدامات دندانپزشکی قبل از شروع ارتودنسی آمده است.

دستگاه های کمکی

بعضی بیماران برای آماده سازی فک یا انجام حرکت های خاص به دستگاه های کمکی نیاز دارند:

• وسیع کننده کام: برای افزایش عرض فک بالا در شرایط مناسب استفاده میشود. سن بیمار و وضعیت فک بر انتخاب و نتیجه این دستگاه اثر میگذارند.
• دستگاه تکیه گاه موقت یا TAD: پیچ کوچک ارتودنسی است که در استخوان قرار میگیرد و تکیه گاه لازم را برای بعضی حرکت های دندانی فراهم میکند.

این دستگاه ها برای همه لازم نیستند و زمان استفاده از آنها نیز به طرح درمان بستگی دارد. آموزش مسواک زدن و تمیز کردن اطراف دستگاه، بخش دیگری از آماده سازی پیش از شروع درمان است.

نصب براکت یا تحویل الاینر

نصب براکت ثابت

ابتدا سطح دندان ها تمیز و آماده میشود. براکت ها با چسب مخصوص روی دندان ها قرار میگیرند و سیم قوسی از داخل آنها عبور داده و ثابت میشود.

در این جلسه، روش تمیز کردن دندان ها و اطراف براکت ها آموزش داده میشود. تیم درمان درباره خوراکی هایی که ممکن است به سیم یا براکت آسیب بزنند نیز توضیح میدهد.

در چند روز اول، احساس فشار و حساسیت دندان ها شایع است. تماس براکت ها با لب و گونه هم ممکن است کمی ناراحتی ایجاد کند. این علائم معمولا با سازگار شدن دهان کمتر میشوند.

برای کاهش ناراحتی روزهای نخست میتوانید:

• غذاهای نرم مصرف کنید.
• غذا را به قطعات کوچک تر تقسیم کنید.
• برای بخش های آزاردهنده دستگاه از موم ارتودنسی استفاده کنید.
• در صورت تحریک بافت دهان، آن را با آب نمک ولرم شست و شو دهید.
• برای انتخاب مسکن مناسب با پزشک، دندانپزشک یا داروساز مشورت کنید.

درد شدید، مداوم یا رو به افزایش باید به تیم درمان اطلاع داده شود.

تحویل الاینر شفاف

هنگام تحویل الاینر، نحوه قرار گرفتن پلاک روی دندان ها بررسی میشود. تیم درمان باید ترتیب استفاده از پلاک ها، مدت استفاده روزانه، روش گذاشتن و برداشتن و نحوه تمیز کردن و نگهداری آنها را توضیح دهد.

متحرک بودن الاینر به این معناست که بخش بیشتری از مسئولیت درمان بر عهده بیمار قرار میگیرد. اگر پلاک طبق برنامه استفاده نشود، حرکت دندان ها ممکن است با طرح اولیه هماهنگ پیش نرود.

اگر الاینر گم شد، شکست یا دیگر به خوبی روی دندان ها قرار نگرفت، از ادامه خودسرانه برنامه یا رفتن به پلاک بعدی خودداری کنید و با متخصص تماس بگیرید.

هم ترازی و تنظیم دندان ها

درمان فعال معمولا با هم ترازی و سطح بندی دندان ها آغاز میشود. این مرحله ممکن است حدود سه تا شش ماه طول بکشد، اما زمان دقیق آن برای هر فرد متفاوت است.

فشار کنترل شده دستگاه باعث میشود دندان ها به تدریج به سمت موقعیت مناسب حرکت کنند. در جلسه های پیگیری، متخصص سیم یا اجزای دیگر بریس را تنظیم یا تعویض میکند. در درمان با الاینر نیز نحوه قرار گرفتن پلاک ها و هماهنگی حرکت دندان ها با برنامه بررسی میشود.

پس از بعضی تنظیمات، حساسیت چند روزه دندان ها طبیعی است. استفاده موقت از غذاهای نرم میتواند جویدن را راحت تر کند. درد شدید یا دردی که به جای بهتر شدن بیشتر میشود، بخش معمول درمان نیست و باید بررسی شود.

اصلاح بایت

اصلاح رابطه دندان های بالا و پایین ممکن است حدود شش تا دوازده ماه زمان ببرد. این مرحله در بعضی بیماران همزمان با هم ترازی یا بستن فضا انجام میشود.

بسته به نوع مشکل، ممکن است از ابزارهای زیر استفاده شود:

• کش های ارتودنسی
• هدگیر
• فنرهای ارتودنسی
• دستگاه هایی مانند فورسوس
• سایر وسایل کمکی متناسب با طرح درمان

اگر کش ارتودنسی برای شما تجویز شده است، آن را دقیقا مطابق دستور استفاده کنید. الگوی بستن، تعداد یا زمان استفاده از کش را خودسرانه تغییر ندهید. استفاده نامنظم میتواند حرکت دندان ها را کند یا هماهنگی درمان را مختل کند.

اگر کش ها تمام شدند یا روش استفاده را فراموش کردید، برای دریافت راهنمایی با کلینیک تماس بگیرید.

بستن فضا

فاصله های میان دندان ها ممکن است از ابتدا وجود داشته باشند یا پس از کشیدن دندان ایجاد شده باشند. متخصص این فضاها را به شکل کنترل شده میبندد تا دندان ها در موقعیت مناسب قرار بگیرند.

وسایل مورد استفاده ممکن است شامل این موارد باشند:

• پاور چین: زنجیره ای کشی است که چند براکت را به یکدیگر متصل میکند.
• کش ارتودنسی: برای وارد کردن نیروی هدفمند به دندان ها به کار میرود.
• فنر یا سیم مخصوص: در بعضی طرح ها برای کنترل دقیق جهت حرکت استفاده میشود.

بستن فضا معمولا فقط به نزدیک کردن دندان ها محدود نیست. موقعیت ریشه ها، فرم قوس و وضعیت بایت نیز باید در طول این مرحله کنترل شوند.

اگر پاور چین یا کش پاره شد یا بخشی از دستگاه جدا شد، موضوع را به کلینیک اطلاع دهید. تیم درمان مشخص میکند که آیا مراجعه زودتر لازم است یا میتوان تا نوبت بعدی صبر کرد.

مسئولیت های روزانه و عوامل تاخیر

بخش مهمی از موفقیت درمان به مراقبت های بین جلسه ها وابسته است. مسئولیت های بیمار ممکن است شامل این موارد باشند:

• تمیز کردن دقیق دندان ها و اطراف دستگاه
• ادامه معاینه های معمول دندانپزشکی
• پرهیز از خوراکی هایی که میتوانند به براکت آسیب بزنند
• استفاده منظم از کش، الاینر یا پلاک متحرک
• حضور در نوبت های پیگیری
• اطلاع دادن خرابی یا ناراحتی دستگاه
• دنبال کردن برنامه متخصص بدون تغییر خودسرانه

غیبت در نوبت ها، استفاده نامنظم از دستگاه، شکستن مکرر براکت، رعایت نکردن بهداشت دهان و واکنش متفاوت دندان ها به نیرو میتوانند درمان را طولانی کنند.

همکاری منظم زمان پایان درمان را تضمین نمیکند، اما احتمال تاخیرهای قابل پیشگیری را کمتر میکند.

چه زمانی براکت برداشته میشود؟

صاف دیده شدن دندان های جلو به تنهایی نشانه پایان درمان نیست. متخصص باید پیش از برداشتن دستگاه، موارد زیر را بررسی کند:

• موقعیت دندان ها
• نحوه تماس دندان های بالا و پایین
• فرم قوس دندانی
• موقعیت ریشه ها
• سلامت دندان ها و لثه
• میزان دستیابی به هدف درمان

در جلسه برداشتن دستگاه، سیم و براکت ها با ابزار مخصوص جدا میشوند. سپس چسب باقی مانده پاک و سطح دندان ها پولیش میشود. ممکن است هنگام جدا شدن براکت ها کمی فشار یا کشش احساس کنید. دندان ها نیز ممکن است برای مدتی حساس یا متفاوت به نظر برسند.

پیش از پایان جلسه باید نوع ریتینر و برنامه استفاده از آن برای شما روشن باشد. زمان تحویل نگهدارنده به روش ساخت آن بستگی دارد.

اگر لکه سفید، پوسیدگی یا تغییر رنگ روی دندان ها دیده شود، دندانپزشک باید علت آن را بررسی کند. سفید کردن دندان برای همه لازم نیست و زمان مناسب آن بر اساس سلامت مینا، وضعیت لثه و میزان حساسیت دندان تعیین میشود.

نگهداری نتیجه با ریتینر

ریتینر پس از پایان حرکت فعال به حفظ موقعیت تازه دندان ها کمک میکند. بدون نگهداری مناسب، دندان ها ممکن است تا حدی به سمت موقعیت قبلی حرکت کنند. استخوان و بافت های اطراف ریشه نیز برای سازگار شدن با شرایط تازه به زمان نیاز دارند.

مدت و تعداد ساعت استفاده از ریتینر برای همه یکسان نیست. برنامه ای را دنبال کنید که متخصص بر اساس شرایط درمان شما تعیین کرده است.

ریتینر متحرک

ریتینر متحرک هنگام غذا خوردن و نظافت از دهان خارج میشود. برای مراقبت از آن:

• ریتینر را با مسواک نرم و ماده پاک کننده مناسب تمیز کنید.
• از آب داغ استفاده نکنید، چون ممکن است پلاک تغییر شکل دهد.
• هنگام استفاده نکردن، آن را داخل قاب محافظ بگذارید.
• ریتینر را داخل دستمال کاغذی نپیچید، چون ممکن است به اشتباه دور انداخته شود.
• آن را از گرما و دسترس حیوانات خانگی دور نگه دارید.

اگر ریتینر شکست، گم شد یا دیگر به خوبی روی دندان ها قرار نگرفت، آن را با فشار در دهان نگذارید و با متخصص تماس بگیرید.

ریتینر ثابت

ریتینر ثابت سیم باریکی است که پشت بعضی دندان ها چسبانده میشود. اطراف سیم و محل های اتصال باید با دقت تمیز شوند. نخ دندان مخصوص، فلاس تردر یا ابزار پیشنهادی متخصص میتواند به نظافت این ناحیه کمک کند.

شل شدن سیم همیشه با درد همراه نیست. اگر بخشی از ریتینر از دندان جدا شد، به کلینیک اطلاع دهید. بی توجهی به آن ممکن است زمینه حرکت دندان را فراهم کند.

چه زمانی باید با متخصص تماس بگیریم؟

مشکلات معمول دستگاه را به کلینیک اطلاع دهید تا تیم درمان زمان مناسب مراجعه را مشخص کند. این مشکلات ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• شل یا جدا شدن براکت
• بیرون زدن سیم
• پاره شدن کش یا پاور چین
• شکستن یا گم شدن الاینر
• قرار نگرفتن درست ریتینر روی دندان ها
• شل شدن ریتینر ثابت
• درد شدید یا مداوم
• ایجاد زخم مکرر در دهان

هر خرابی دستگاه یک وضعیت اورژانسی نیست، اما بهتر است درباره آن با تیم درمان مشورت کنید.

علائمی که به ارزیابی فوری نیاز دارند

• خونریزی شدید یا کنترل نشده
• دشواری در تنفس یا بلع
• احتمال آسیب جدی فک
• خارج شدن یا جابه جایی شدید دندان دائمی
• درد شدید همراه با تورم قابل توجه صورت
• تب، ترشح یا سایر نشانه های عفونت

این شرایط با حساسیت معمول دندان یا ناراحتی خفیف ناشی از سیم تفاوت دارند و نباید برای بررسی آنها تا نوبت عادی صبر کرد.

پرسش های متداول مراحل ارتودنسی

جمع بندی

معاینه دقیق، انتخاب دستگاه مناسب، مراقبت روزانه، حضور منظم در جلسه ها و استفاده صحیح از ریتینر، همگی بخشی از مراحل ارتودنسی هستند. مرتب شدن ظاهری دندان ها به تنهایی به معنای پایان درمان نیست. وضعیت بایت، سلامت دندان ها و پایداری نتیجه نیز باید پیش از برداشتن دستگاه بررسی شوند.

اگر قصد شروع ارتودنسی دارید، برای ارزیابی وضعیت دندان ها و دریافت برنامه متناسب با نیازهایتان با متخصص ارتودنسی مشورت کنید.

نوشته قبل

ارتودنسی دندان خرگوشی: راهنمای درمان دندان های جلو آمده