دندان خرگوشی اصطلاحی رایج برای دندان های جلویی فک بالاست که بیش از حد به سمت جلو قرار گرفته اند. متخصصان ارتودنسی این وضعیت را اورجت افزایش یافته مینامند. در اورجت، فاصله افقی میان دندان های جلویی بالا و پایین بیشتر از حد معمول است. این مشکل با اوربایت تفاوت دارد و ممکن است از موقعیت دندان ها، اختلاف رشد فک ها یا ترکیبی از هر دو ناشی شود. پیدا کردن علت اصلی اهمیت زیادی دارد، چون روش درمان یک مشکل دندانی با ناهنجاری اسکلتی فک یکسان نیست.
ارتودنسی دندان خرگوشی فقط برای تغییر ظاهر لبخند انجام نمیشود. در بعضی افراد، جلو بودن دندان ها بستن لب ها، گاز گرفتن، جویدن یا تلفظ را دشوار میکند و احتمال ضربه دیدن دندان های جلو را افزایش میدهد.
هر اورجتی به درمان فوری نیاز ندارد. شدت مشکل، سلامت دندان ها و لثه، سن، وضعیت رشد فک و انتظار بیمار باید پیش از انتخاب درمان بررسی شوند.
دندان خرگوشی یا اورجت چیست؟
اورجت فاصله افقی میان دندان های جلویی بالا و پایین است. دندان های فک بالا در بیشتر افراد کمی جلوتر از دندان های پایین قرار دارند. Cleveland Clinic حدود ۲ میلی متر جلو بودن را در محدوده معمول معرفی میکند. اگر این فاصله بیشتر شود، دندان های بالا برجسته یا جلو آمده دیده میشوند.
اورجت یک اندازه گیری افقی است، در حالی که اوربایت میزان هم پوشانی عمودی دندان های بالا روی دندان های پایین را نشان میدهد. ممکن است یک فرد همزمان اورجت افزایش یافته و اوربایت عمیق داشته باشد، اما این دو اصطلاح رابطه های متفاوتی را توصیف میکنند.
| اصطلاح | جهت اندازه گیری | توضیح |
|---|---|---|
| اورجت | افقی | فاصله دندان های جلویی بالا و پایین از جلو به عقب |
| اوربایت | عمودی | میزان هم پوشانی دندان های بالا روی دندان های پایین |
| دیپ بایت | عمودی | هم پوشانی بیش از حد دندان های جلویی |
| دندان خرگوشی | اصطلاح عمومی | جلو دیده شدن دندان های بالایی |
در بعضی بیماران، بیرون زدگی بیشتر به زاویه یا موقعیت دندان های جلو مربوط است. در گروهی دیگر، جلو بودن فک بالا، عقب بودن فک پایین یا ترکیبی از این دو عامل نقش دارد.
ظاهر مشابه دندان ها همیشه علت یکسانی ندارد. مشخص شدن منشأ مشکل بر نوع درمان و نتیجه ای که میتوان انتظار داشت اثر مستقیم میگذارد.
علت جلو آمدن دندان های بالا چیست؟
اورجت میتواند تحت تاثیر وراثت، الگوی رشد فک، موقعیت دندان ها و بعضی عادت های دهانی ایجاد شود. سابقه این مشکل در والدین، خواهر یا برادر ممکن است احتمال بروز آن را بیشتر کند، اما ژنتیک تنها عامل نیست.
علت ها و عوامل مرتبط ممکن است شامل این موارد باشند:
- جلو بودن فک بالا
- عقب بودن فک پایین
- زاویه نامناسب و بیرون زدگی دندان های جلویی بالا
- کمبود فضا یا نامرتبی قوس دندانی
- مکیدن طولانی انگشت یا پستانک، به ویژه پس از چهار سالگی
- فشار دادن زبان به پشت دندان های جلو
- تنفس دهانی مداوم
- ناهماهنگی عضلات لب و زبان
- از دست رفتن زودهنگام بعضی دندان ها
- جابه جایی نامناسب دندان های مجاور
وجود یکی از این عوامل به تنهایی برای تشخیص کافی نیست. ممکن است دو بیمار فاصله افقی مشابهی داشته باشند، اما یکی فقط به حرکت محدود دندان ها نیاز داشته باشد و دیگری به اصلاح پیچیده تر رابطه فک و دندان.
آیا دندان خرگوشی حتما باید درمان شود؟
هر مورد اورجت به درمان فوری نیاز ندارد. جلو آمدگی خفیفی که عملکرد دهان را مختل نکرده، خطر آسیب را افزایش نداده و نگرانی قابل توجهی برای فرد ایجاد نمیکند، ممکن است فقط به بررسی و پیگیری نیاز داشته باشد.
تصمیم درمان نباید فقط بر اساس ظاهر دندان ها در عکس گرفته شود. معاینه بایت، فک، لثه و ریشه دندان ها نیز لازم است.
درمان بیشتر در شرایط زیر مطرح میشود:
- لب ها در حالت استراحت به راحتی بسته نمیشوند.
- گاز گرفتن یا جویدن دشوار است.
- لب، گونه یا دندان های جلو مرتب آسیب میبینند.
- احتمال شکستن دندان های پیشین افزایش یافته است.
- بایت به شکل قابل توجهی ناهماهنگ است.
- مشکل بر گفتار یا عملکرد دهان اثر گذاشته است.
- اورجت در دوره رشد در حال بیشتر شدن است.
- ظاهر دندان ها یا نیم رخ بر اعتماد به نفس و کیفیت زندگی اثر گذاشته است.
- بیمار پس از آگاهی از گزینه ها و محدودیت ها خواهان درمان است.
بعضی مطالعات میان اورجت بیشتر در نوجوانان و کاهش کیفیت زندگی مرتبط با سلامت دهان ارتباط گزارش کرده اند. این ارتباط نشان نمیدهد که همه افراد دارای اورجت باید درمان شوند.
در کودکانی که دندان های جلو بسیار برجسته دارند، درمان زودهنگام ممکن است احتمال ضربه دیدن دندان های پیشین را کمتر کند. مرور Cochrane درباره درمان دندان های جلویی برجسته در کودکان نشان میدهد که درمان دو مرحله ای برای همه پیامدها و همه کودکان برتری ثابت شده ای ندارد.
زمان شروع باید با توجه به شدت مشکل، مرحله رشد، خطر آسیب و همکاری کودک انتخاب شود.
دندان خرگوشی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با معاینه صورت، لب ها، دندان ها و رابطه دو فک آغاز میشود. متخصص ارتودنسی فاصله افقی دندان های جلو را اندازه میگیرد و موارد دیگری مانند اوربایت، رابطه دندان های آسیاب، فضای قوس و خط میانی دندان ها را بررسی میکند.
مدارک تشخیصی ممکن است شامل این موارد باشند:
- شرح حال پزشکی و دندانپزشکی
- معاینه دندان ها، لثه و بافت های نگهدارنده
- عکس های داخل دهان
- عکس های صورت و نیم رخ
- اسکن دیجیتال یا مدل دندان ها
- رادیوگرافی پانورامیک
- رادیوگرافی سفالومتریک در صورت نیاز
سفالومتری برای بررسی رابطه فک بالا و پایین، زاویه دندان های جلو و الگوی رشد صورت استفاده میشود. این تصویر برای همه بیماران لازم نیست و باید با توجه به پرسش تشخیصی و برنامه درمان درخواست شود.
سلامت لثه و استخوان نگهدارنده دندان نیز پیش از شروع حرکت بررسی میشود. التهاب فعال، تحلیل لثه یا کاهش استخوان ممکن است انتخاب روش و محدوده ایمن حرکت دندان را تغییر دهد.
مراجعه به متخصص ارتودنسی کمک میکند منشأ دندانی و اسکلتی مشکل از یکدیگر تفکیک شوند.
روش های درمان ارتودنسی دندان خرگوشی
روش مناسب بر اساس علت اورجت، سن، مرحله رشد، وضعیت لثه، فضای موجود در قوس و میزان همکاری بیمار انتخاب میشود. یک دستگاه مشخص برای همه افراد بهترین انتخاب نیست.
ارتودنسی ثابت فلزی یا سرامیکی
براکت ثابت امکان کنترل دقیق موقعیت تاج و ریشه دندان را فراهم میکند. متخصص میتواند از سیم، براکت، کش و ابزارهای کمکی برای مرتب کردن دندان ها، عقب بردن دندان های جلو و اصلاح بایت استفاده کند.
براکت فلزی استحکام مناسبی دارد و برای طیف گسترده ای از مشکلات کاربرد دارد. براکت سرامیکی کمتر دیده میشود، اما انتخاب میان این دو به نیاز درمان، هزینه و اولویت بیمار بستگی دارد.
براکت سرامیکی نیز محدودیت های خود را دارد و صرفا به دلیل ظاهر کمتر مشخص، برای همه مناسب تر نیست. برای مقایسه بیشتر میتوانید راهنمای ارتودنسی ثابت را بخوانید.
الاینر شفاف
الاینرها پلاک های متحرک و سفارشی هستند که دندان ها را در چند مرحله حرکت میدهند. این روش ممکن است برای بعضی اورجت های خفیف تا متوسط مناسب باشد و به استفاده منظم بیمار وابسته است.
در موارد پیچیده، حرکت زیاد ریشه، نیاز به عقب بردن قابل توجه دندان ها یا وجود اختلاف اسکلتی میتواند درمان با الاینر را دشوارتر و کم پیش بینی پذیرتر کند.
گاهی برای افزایش کنترل حرکت از اتچمنت، کش ارتودنسی یا ابزارهای کمکی در کنار الاینر استفاده میشود. کمتر دیده شدن دستگاه به معنای مناسب بودن آن برای هر بیمار نیست.
دستگاه فانکشنال
دستگاه فانکشنال برای اصلاح رابطه دندان های بالا و پایین در بعضی بیماران در حال رشد استفاده میشود. این دستگاه ممکن است ثابت یا متحرک باشد.
زمان شروع، مرحله رشد، نوع ناهنجاری و میزان همکاری کودک بر نتیجه اثر میگذارند. اثر دستگاه های فانکشنال معمولا ترکیبی از تغییرات دندانی و رشدی است و میزان هر بخش در بیماران تفاوت دارد.
این روش نباید به عنوان راهی تضمینی برای رشد دادن یا جابه جا کردن فک معرفی شود. اطلاعات بیشتر در صفحه ارتودنسی فانکشنال در دسترس است.
جراحی ارتوگناتیک فک
در بزرگسالانی که اختلاف اسکلتی شدید دارند، ارتودنسی به تنهایی نمیتواند استخوان فک را به موقعیت جدید منتقل کند. در این شرایط، درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی فک ممکن است بررسی شود.
ارتودنسی پیش از جراحی، دندان ها را برای اصلاح موقعیت فک آماده میکند. پس از جراحی نیز تنظیمات تکمیلی برای رسیدن به تماس مناسب دندان ها انجام میشوند.
نیاز به جراحی فقط پس از بررسی تخصصی مشخص میشود. بیشتر بزرگسالانی که دندان های جلو آمده دارند، به شکل خودکار نامزد جراحی نیستند.
| روش | کاربرد اصلی | محدودیت مهم |
|---|---|---|
| براکت ثابت | حرکت کنترل شده دندان ها و اصلاح بایت | نیاز به پیگیری منظم و رعایت دقیق بهداشت |
| الاینر شفاف | حرکت انتخاب شده دندان ها با پلاک متحرک | وابسته به نوع مشکل و همکاری بیمار |
| دستگاه فانکشنال | اصلاح رابطه بایت در بعضی افراد در حال رشد | وابسته به رشد و انتخاب صحیح بیمار |
| جراحی فک | اصلاح اختلاف اسکلتی شدید در افراد منتخب | نیازمند برنامه ریزی مشترک چند تخصص |
| ریتینر | حفظ نتیجه پس از درمان فعال | نیازمند استفاده و کنترل طولانی مدت |
آیا برای عقب بردن دندان های جلو باید دندان کشید؟
کشیدن دندان جزء الزامی درمان اورجت نیست. این گزینه زمانی مطرح میشود که فضای قوس برای مرتب کردن یا عقب بردن دندان ها کافی نباشد، بیرون زدگی شدید باشد یا نتیجه مناسب بدون ایجاد فضا قابل دستیابی نباشد.
متخصص پیش از پیشنهاد کشیدن دندان، عوامل زیر را بررسی میکند:
- مقدار شلوغی
- زاویه دندان های جلو
- شکل نیم رخ و موقعیت لب ها
- ضخامت استخوان و لثه
- رابطه فک بالا و پایین
- وضعیت ریشه دندان ها
- میزان فضای مورد نیاز
- نتیجه احتمالی درمان با کشیدن و بدون کشیدن دندان
فضای ایجادشده پس از کشیدن میتواند برای عقب بردن دندان های جلو و اصلاح بایت استفاده شود.
در بعضی بیماران، روش های دیگری برای ایجاد فضا قابل بررسی هستند:
- گسترش کنترل شده قوس
- حرکت دندان های عقب به سمت انتهای قوس یا دیستالیزاسیون
- تراش محدود میان دندان ها
- اصلاح زاویه بعضی دندان ها
- استفاده از تکیه گاه کمکی یا مینی اسکرو
هر یک از این روش ها ظرفیت و محدودیت مشخصی دارند. هدف درمان نباید اجتناب از کشیدن دندان به هر قیمت باشد. انتخاب باید سلامت لثه، استخوان، بایت، ظاهر صورت و ثبات نتیجه را در نظر بگیرد.
صفحه کشیدن دندان برای درمان ارتودنسی جزئیات بیشتری درباره این تصمیم ارائه میکند.
هشدار: کشیدن دندان در درمان اورجت یک تصمیم فردی است. توصیه قطعی فقط پس از معاینه، بررسی فضای قوس، نیم رخ، استخوان، لثه و مقایسه نتیجه احتمالی درمان با کشیدن و بدون کشیدن دندان امکان پذیر است.
ارتودنسی بهتر است یا لمینت و کامپوزیت؟
ارتودنسی موقعیت دندان ها و رابطه بایت را تغییر میدهد. لمینت یا ونیر و باندینگ کامپوزیت بیشتر شکل قابل مشاهده تاج دندان را تغییر میدهند و ممکن است بعضی نامرتبی های خفیف را استتار کنند.
روش های زیبایی نمیتوانند ریشه دندان یا اختلاف فک ها را اصلاح کنند. اگر مشکل اصلی از موقعیت دندان یا بایت ناشی شده باشد، بهتر است پیش از انتخاب لمینت یا کامپوزیت، ارزیابی ارتودنسی انجام شود.
باندینگ کامپوزیت
در باندینگ، رزین کامپوزیت به سطح دندان اضافه میشود تا شکل آن تغییر کند. افزودن حجم به دندانی که از قبل جلو آمده است، همیشه انتخاب مناسبی نیست.
پیش از انجام کامپوزیت باید وضعیت بایت، فضای موجود، سلامت مینا و میزان برجستگی دندان بررسی شوند.
لمینت یا ونیر
ونیر میتواند ظاهر بعضی نامرتبی های خفیف را تغییر دهد، اما ممکن است به آماده سازی برگشت ناپذیر مینا نیاز داشته باشد. ونیر نیز درمان مادام العمر و بدون نیاز به نگهداری یا تعویض نیست.
اگر بیرون زدگی قابل توجه باشد، تراش یا افزایش حجم دندان برای استتار مشکل ممکن است نتیجه مناسبی ایجاد نکند. تصمیم باید پس از مقایسه درمان زیبایی و ارتودنسی گرفته شود.
درمان کودکان و بزرگسالان چه تفاوتی دارد؟
کودکان و نوجوانان
در کودکان و نوجوانان، رشد فک هنوز کامل نشده است. این شرایط امکان استفاده از بعضی دستگاه های فانکشنال و مداخلات زمان بندی شده را فراهم میکند.
ارزیابی زودهنگام به معنای شروع فوری درمان نیست. ممکن است متخصص فقط رشد فک و رویش دندان ها را پیگیری کند تا زمان مناسب درمان برسد.
بیشتر درمان های جامع پس از رویش تعداد کافی از دندان های دائمی آغاز میشوند. مداخله زودتر ممکن است در شرایط زیر بررسی شود:
- خطر زیاد ضربه به دندان های جلو
- عادت دهانی مداوم
- مشکل شدید بایت
- اختلاف رشدی مشخص
- بسته نشدن لب ها
- تاثیر واضح بر جویدن یا گفتار
راهنمای ارتودنسی کودکان روند ارزیابی این گروه را توضیح میدهد.
بزرگسالان
در بزرگسالان نیز تا زمانی که دندان ها، لثه و استخوان نگهدارنده شرایط مناسبی داشته باشند، امکان حرکت دندان وجود دارد.
تفاوت اصلی این است که رشد فعال فک پایان یافته است. ارتودنسی میتواند دندان ها را جابه جا کند، اما نمیتواند موقعیت استخوان فک بالغ را به میزان قابل توجه تغییر دهد.
بعضی بزرگسالان دارای اختلاف اسکلتی خفیف تا متوسط با ارتودنسی کاموفلاژ درمان میشوند. در این روش، دندان ها برای بهتر شدن بایت و ظاهر حرکت میکنند، اما اختلاف استخوانی اصلی از بین نمیرود.
اگر اختلاف شدید باشد و بیمار بخواهد ساختار فک و نیم رخ به شکل محسوسی اصلاح شود، درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی ممکن است مطرح شود.
ارتودنسی دندان خرگوشی چقدر طول میکشد؟
مرتب کردن محدود دندان ها ممکن است حدود شش ماه زمان ببرد، اما اصلاح کامل بایت معمولا طولانی تر است. منابع بیمارمحور انجمن ارتودنسی بریتانیا یا BOS برای اصلاح بایت، بازه عمومی یک تا دو سال را مطرح میکنند. موارد پیچیده تر ممکن است بیش از این زمان نیاز داشته باشند.
عوامل موثر بر مدت درمان عبارتند از:
- شدت اورجت
- دندانی یا اسکلتی بودن مشکل
- نیاز به ایجاد یا بستن فضا
- درمان یک یا هر دو فک
- نوع دستگاه
- نیاز به دستگاه فانکشنال
- نیاز به جراحی
- سلامت لثه و استخوان
- حضور منظم در جلسه ها
- استفاده صحیح از کش یا الاینر
- شکستن دستگاه
- توقف یا وقفه در درمان
هیچ مدت دقیقی را نمیتوان پیش از معاینه و بررسی مدارک تضمین کرد. برای اطلاعات بیشتر، مقاله ارتودنسی چقدر طول میکشد؟ را بخوانید.
هزینه ارتودنسی دندان خرگوشی
هزینه به نوع دستگاه، پیچیدگی درمان، مدت، تعداد جلسه ها و نیاز به اقدامات کمکی بستگی دارد. درمان محدود چند دندان با اصلاح کامل بایت یا درمان همراه با جراحی هزینه یکسانی ندارد.
هنگام دریافت برآورد قیمت، بهتر است مشخص شود چه خدماتی در مبلغ اعلام شده قرار دارند:
- مدارک تشخیصی
- نصب دستگاه
- جلسه های تنظیم
- تعمیر دستگاه
- مراجعه های خارج از برنامه
- دستگاه های کمکی
- برداشتن براکت
- ساخت و تحویل ریتینر
- پیگیری دوره نگهداری
نتیجه درمان چقدر ماندگار است؟
دندان ها پس از پایان ارتودنسی ممکن است تا حدی به سمت موقعیت قبلی حرکت کنند. این وضعیت برگشت درمان ارتودنسی نام دارد. احتمال جابه جایی در ماه های نخست بیشتر است، اما دندان ها و فک در طول زندگی نیز دچار تغییرات طبیعی میشوند.
ریتینر یا نگهدارنده برای حفظ موقعیت تازه دندان ها استفاده میشود. نوع ثابت، متحرک یا ترکیبی بر اساس شرایط بیمار انتخاب میشود. برنامه استفاده نیز برای همه یکسان نیست و باید طبق دستور متخصص ادامه پیدا کند.
ریتینر ثابت
ریتینر ثابت سیم باریکی است که پشت بعضی دندان ها چسبانده میشود. وابستگی آن به یادآوری روزانه کمتر است، اما به تمیز کردن دقیق و کنترل دوره ای نیاز دارد.
شل شدن چسب، خم شدن سیم یا شکستگی ریتینر میتواند باعث حرکت ناخواسته دندان شود. در این شرایط، سیم را دستکاری نکنید و برای بررسی مراجعه کنید.
ریتینر متحرک
ریتینر متحرک باید طبق برنامه استفاده شود. آن را با روش توصیه شده تمیز کنید و هنگام خارج بودن از دهان داخل قاب محافظ قرار دهید.
اگر ریتینر شکسته، گم شده یا دیگر به خوبی روی دندان ها قرار نمیگیرد، از وارد کردن فشار برای جا زدن آن خودداری کنید و با کلینیک تماس بگیرید.
مقاله انواع نگهدارنده ارتودنسی تفاوت گزینه های ثابت و متحرک را توضیح میدهد.
پرسش های متداول
جمع بندی
درمان دندان خرگوشی باید بر اساس علت اصلی اورجت برنامه ریزی شود. براکت ثابت، الاینر شفاف، دستگاه فانکشنال و در موارد منتخب جراحی فک، کاربردها و محدودیت های متفاوتی دارند.
کشیدن دندان نیز برای همه لازم نیست و فقط پس از مقایسه گزینه ها پیشنهاد میشود. لمینت و کامپوزیت ممکن است ظاهر بعضی موارد خفیف را استتار کنند، اما جای اصلاح موقعیت دندان ها یا فک را نمیگیرند.
پیش از انتخاب روش، باید رابطه فک ها، زاویه دندان ها، فضای قوس، سلامت لثه و انتظار شما از درمان بررسی شوند. برای ارزیابی تخصصی و دریافت برنامه متناسب با شرایط خود میتوانید از صفحه رزرو مشاوره ارتودنسی اقدام کنید.
